Hoe je een camper-bus wel goed isoleert

Sommige filmpjes over het isoleren van campers laten zien hoe je het vooral niet moet doen. Er wordt heel wat structureel fout gedaan. Het punt is dat veel mensen in hun enthousiasme aan de gang gaan zonder echt goed te begrijpen wat de gevolgen van hun acties zijn. Vocht wordt opgesloten, PUR-spuitbussen worden leeg gespoten, de voorwaarden voor een desastreus roestproces zijn geschapen. Een goed moment om wat basale principes door te nemen. Iedereen die een camper-bus wil bouwen, of een wooncontainer, een onderzeeër, enzovoorts, zou dit moeten begrijpen.

Fouten zijn niet makkelijk te herstellen en kunnen je camper verwoesten. En fouten worden vaker gemaakt dan je zou denken, ook door “professionals”.

Disclaimer: Ik heb de waarheid niet in pacht maar probeer mijn verstand te gebruiken om mensen te helpen met het begrijpen van isolatieconcepten. Als je fouten vindt, aanvullingen hebt, laat het dan even weten.

Intermezzo: Wat je moet weten over het dauwpunt.

Wat is de dauwpuntstemperatuur of het dauwpunt?

Lucht bevat waterdamp. Koude lucht kan minder goed vocht bevatten. Als de temperatuur daalt dan neemt de relatieve vochtigheid daardoor toe. Als de temperatuur verder daalt dan komt er een moment dat de relatieve luchtvochtigheid 100% is: De lucht is verzadigd en kan niet meer waterdamp bevatten. Daalt de temperatuur nog verder, dan ontstaan waterdruppeltjes: Dauw.

Courtesy Weerplaza.nl

Het dauwpunt is dus de temperatuur van een mengsel lucht met vocht waarbij de luchtvochtigheid 100% is. Onder die temperatuur ontstaat dauw. De dauwpuntstemperatuur is dus een kwaliteitskenmerk van lucht.

Waarom beslaan autoruiten niet tijdens een koude, regenachtige dag?

Je kunt makkelijk een conclusie trekken uit dit verhaal, denk aan een autokachel die buitenlucht verwarmt en naar binnen blaast: De hoeveelheid vocht in die lucht verandert niet. De temperatuur stijgt wel en dan neemt de relatieve luchtvochtigheid af. Het dauwpunt blijft echter constant.

Dat is dus de reden waarom de auto aan de binnenkant niet nat wordt door condensatie op ijskoude vlakken, zoals ruiten en deuren, als de kachel aangezet wordt en warm is. We laten inzittenden die vocht produceren voor het gemak buiten beschouwing.

Waarom je de airconditioning wil aanzetten in een koude auto.

Overigens doet een airconditioning min of meer hetzelfde, stel dat het dauwpunt buiten 10 graden is en de airco koelt tot 5 graden. In dat geval gaat het dauwpunt ook omlaag naar 5 graden en wordt condenswater door de airco afgevoerd. Je krijgt dan droge, drogende, lucht binnen met een dauwpunt van 5 graden. Ideaal voor als de kachel en motor nog niet op temperatuur zijn.

En als je niets doet?

Zet je mensen in een ruimte met beperkte ventilatie, dan gaat het dauwpunt snel omhoog. Mensen geven veel vocht af via adem en zweten.

Condensatie in een normale bestelwagen

Condensatie is geen probleem

Condensatie in een bestelbus is geen probleem, in je huis wel.

  • Materialen zijn redelijk bestand tegen vocht en kunnen niet rotten – denk aan schimmels en bacteriën.
  • Voldoende ventilatie verwijdert vocht, een laag dauwpunt helpt daarbij.

Hoe lost een autofabrikant condensatie op?

Dwarsdoorsneden dak van bestelbus: Wel condensatie maar het kan altijd weg.
  • “Vijvertjes” waar water in kan blijven staan worden vermeden, alles loopt scheef af en is aan de onderkant open.
  • Condensatie wordt beperkt door condensvlakken af te dekken (autodeur).
    • Wel in cabine
    • Niet, of beperkt, in laadruimte
Dwarsdoorsnede van een autodeur: Door de binnenkant af te dekken kan vocht nauwelijks condenseren tegen de koude buitenkant.
  • Kokers en deuren hebben openingen op laagste punten zodat water altijd weg kan lopen. Een goede garage prikt verstoppingen door. PUR in de kokers is dus een heel slecht idee.
  • De auto bevat een kachel of airco voor een lage relatieve vochtigheid.
  • Ventilatielucht kan makkelijk wegstromen: Voor erin, achter eruit.

Zelf doen: Box in box

Een doos in een doos, zo zou je je interieur kunnen zien.

  • Koudebruggen: de verbindingen tussen de dozen.
  • Ventilatie tussen de dozen niet, zo min mogelijk, belemmeren.
  • Isolatiebasis op de buitenkant van de binnendoos: Moeilijker maar beter voor ventilatie.

Isolatie van een bestelwagen

  • Primaire doelen
    • meer comfort
    • minder condensatie
  • 0% isolatie, 100%, of iets ertussen.

Isolatieconcepten

0 graden buiten
20 graden binnen, interieur
Buitenlaag carrosserie (links, zwart), binnenlaag dampdicht gebouwd (rechts, zwart), isolatie (groen).

I: Geen aanvullende isolatie, wel een isolerende luchtlaag, condensatie in interieur bij hoog dauwpunt. Veel warmte nodig voor comfort.

II: Isolatie 100% op binnenkant carrosserie, geen condensatie in interieur. Niet haalbaar zonder afwatering en ventilatie ongunstig te beïnvloeden, niet reëel.

III: Isolatie 100% op buitenkant binnenlaag, geen condensatie in interieur. Veel werk, wel reëel, de beste oplossing en vrijwel geen verandering aan het voertuig zelf.

IV: Isolatie 80% op binnenkant carrosserie met bijvoorbeeld zelfklevend cellenrubber, weinig condensatie in interieur. Niet ideaal, wel te doen. Let op afwatering en ventilatie van spanten die niet geïsoleerd mogen worden. Fouten, water opsluiten, zijn desastreus.

Materialen

Materiaalkeuze is lastig. Welk klimaat is de toepassing? Hoe belangrijk is de isolatie? Hoeveel gewicht ga je toevoegen, iedere kilogram extra kost je ook extra brandstof. Overweeg je spaanplaat en multiplex? Dat zijn zware materialen. Isolatiematerialen zijn echter licht.

Wat kost het aan extra brandstof?

Dit wordt gokken maar het geeft een grove indicatie…

Je lege bus van 2000 kg verbruikt 1:14 en je rijdt 15.000 km per jaar. Je stopt er een interieur in van 500 kg en je verbruik gaat naar 1: 12. Een liter diesel kost 1,40 euro. Je schrijft je interieur af in 5 jaar, 75.000 km.

Brandstofkosten leeg: 75000 / 14 * 1.4 = 7500 euro
Brandstofkosten met interieur: 75000 / 12 * 1.4 = 8750 euro
Brandstofkosten van 1 kg interieur: (8750 – 7500) / 500 = 2,50 euro per kg per 5 jaar

Met andere woorden: Licht bouwen betekent minder materiaalkosten maar ook een aardige besparing op brandstofkosten. Dus zet dat Ikea-keukentje uit je hoofd. Als je professionele bouwers werkbladen van 4 centimeter ziet plaatsen… OMG! En een ander punt is dat alles sneller slijt van extra kilo’s: remmen, koppeling, motor en bak, enzovoorts.

Bekledende, dragende materialen

Gebruik dragende materialen die vochtbestendig zijn. Bij bekledende materialen kan je jezelf afvragen of je op materiaaldikte kan besparen door de sterkte van spanten te benutten, een dunne gebogen plaat tegen een gekromd spant is aanzienlijk minder gevoelig voor trillingen dan een dikke vlakke plaat. Een vlakke dikke plaat is makkelijk te vervangen voor een dunne plaat waar verstijvingen opgeplakt worden, bijvoorbeeld aluminium profieltjes. Enkele voorbeelden van materialen:

  • Watervast plywood is voor de hand liggend, ~ 4 kg/m2 bij 6 mm dikte, denk ook eens aan:
  • PP (polypropeen, polypropyleen), goedkoop, licht en sterk maar lastig te lijmen. ~ 3.6 kg/m2 bij 4 mm dikte.
  • Al-PP-Al-sandwich (twee lagen aluminium met polypropeen ertussen, merknamen als “DiBond”). Voordeel hiervan is dat je zonder zetbank hoeken kan vouwen. Zaag daarvoor aan één zijde het aluminium weg. Een behoorlijk stijf materiaal, relatief licht en voor redelijke prijzen verkrijgbaar. 2 mm: 2.9 kg/m2, 3 mm: 3.8 kg/m2
  • Aluminium, dunwandig gebogen 1 mm: 2.7 kg/m2, vlakken 2mm: 5.4 kg/m2
  • Acceptatie van koudebruggen – of niet. Afhankelijk van ventilatie, dauwpunt. Hieronder is een PP-strip gebruikt, bijvoorbeeld 10mm dik. Je zou ook EPDM-strip(pen) kunnen gebruiken om metaal op metaal (warmtegeleiding) te voorkomen.

Vloer

De vloer heeft een aparte aanpak nodig:

  • Los (beperkt, “even eruit halen om schoon te maken”).
  • Isolatie, dragend, bijvoorbeeld PIR, XPS. Onder hout maar bijvoorbeeld onder aluminium plaat met een daarop een laag EPDM is ook mogelijk.
  • Ruimte tussen carrosserievloer en isolatie biedt wat ventilatie, controleer vloer regelmatig op vocht wat niet weg kan.

Isolatiematerialen

  • XPS, geëxtrudeerd polystyreen, niet te verwarren met geëxpandeerd polystyreen (wit piepschuim). Goed bestand tegen druk.
  • PIR, polyisocyanuraat, lijkt qua eigenschappen op XPS, isoleert wat beter maar is minder bestand tegen vocht. XPS is wat beter bestand tegen druk. PIR is goed bruikbaar maar XPS heeft meestal de voorkeur.
  • Op rol, bij voorkeur zelfklevend: Diverse soorten, bijvoorbeeld polyethyleen-schuim. Op plaatsen waar XPS niet mogelijk is of gewoon voor alles. Voordeel is gebruiksgemak, snijden en plakken. Nadeel is een wat lagere isolatiegraad en de hoge prijs.

Lijmen

  • SMP-lijmen zijn uiterst breed inzetbaar. Iets minder stevig dan PU-lijmen maar sterk genoeg en goedkoper. Voorbeelden: Polymax van Bison, maar die van Action is ook goed.
  • Contactlijmen op neopreenbasis, voor EPDM en stoffering op hout, aluminium, gelakt staal, …

Ventilatie

Als je geparkeerd staat, waar komt dan de lucht vandaan die je via een dak- of zij-ventilator wil afvoeren? Precies, een beetje hier en daar. De normale afvoer van lucht, de cabine is een overdruksysteem, zit vaak onder de achterlichten, soms met een klep die voorkomt dat er lucht de andere kant op gaat.

Als aanvoer is het een logische gedachte om de bestaande ventilator te gebruiken, ook tijdens stilstand.

Als je vervolgens afsluitbare ventilatieroosters in de binnendoos aanbrengt, onder en boven, dan los je twee problemen op. De ruimte tussen de dozen droogt automatisch en je creëert comfort.

Tijdens ritten wil je mogelijk de ventilatieroosters van de binnendoos altijd open hebben om de lucht van de kachelventilator af te voeren en de ruimte tussen de dozen te drogen – gunstig dauwpunt.

Tot slot…

Dit artikel is bedoeld als aanzet om onnodige en desastreuze fouten te voorkomen. Duidelijk mag zijn dat het een totaal ander process is als het isoleren, bouwen, van een huis – iets wat je weleens hoort. Compleet is deze post natuurlijk niet. Dingen die niet aan bod zijn gekomen:

  • Uitzetting en krimp meenemen in het concept. Als het buiten -10 en binnen 20 graden is dan ontkom je er niet aan om de gevolgen van verschillende uitzettingscoëfficiënten van de materialen mee te nemen in je constructie. Denk aan meer dilataties, dikkere lijmnaden en of zwevende schroefverbindingen bijvoorbeeld – verbindingen die zijdelings beperkt kunnen bewegen. PP zet over een lengte van 3 m meer dan 1 cm uit t.o.v. staal bijvoorbeeld, aluminium slechts 1 mm.
  • Materialen die tegen elkaar zitten kunnen gaan kraken tijdens het rijden. Je kunt dit oplossen met dilataties of juist goede verbindingen met bijvoorbeeld lijm. Ook smeermiddelen zijn mogelijk.

9 Comments

  1. Hoi,

    Bedankt voor de uitgebreide info. Ik ben bezig een bus om te bouwen. Er zit een betonplex vloer in de bus, deze is vast gekit en daarom besloten om deze te laten liggen. Nu wil ik op die betonplex vloer een XPS vloerplaat leggen, daarover een houten plaat en dan afwerken met een zijl oid. Ik ben benieuwd of jij dit een slimme aanpak vindt of het anders zou doen?

    Hartelijke groet, Sabine.

  2. Ik snap dat je klem zit maar ik zou wel proberen die oude vloer eruit te halen, dan XPS als dragende laag op de vloer met enkele vloerdelen daarop. XPS vast op de vloerdelen zodat je ze kan verwijderen om schoon te maken of vocht te verwijderen. Over de levensduur van een bus reken ik met 20 euro per kilo bijkomende kosten. Dus een oude vloer eruit halen en lichter materiaal toepassen kan lucratief zijn. Zelf zou ik gaan voor enkele vloerdelen bestaande uit aluminium plaat met aan de onderkant XPS geplakt of honingraat-panelen die aan twee kanten voorzien zijn van polyester. Dat laatste is makkelijker maar je verliest iets meer stahoogte en de isolatie is iets minder.

    Ik heb een proefvloer van aluminium en dit is het concept wat ik ga uitvoeren met grote vloerdelen die met slechts 2 of 4 schroeven vastzitten, opgesloten zitten tussen de andere vloerdelen. Boren door de vloer en blindklinken betekent dan wel zeer goed ontvetten, zeer ruim zinkmenie gebruiken en na droging ruim voorzien van msp- of pu-kit – alles aan onderzijde met name.

    Schetsje:

  3. Hallo
    Ik ben 1 van degene die zijn bus wel met pur heeft laten volspuiten. Wel door een bedrijf dat dit in de jacht bouw al jaren doet. De desbetreffende persoon had dit 10 jaar geleden met zijn eigen bus gedaan zonder verdere gevolgen. Ik heb dit nu 2 jaar geleden laten doen en tot nu geen roestvorming. Nu is dit geen pur uit een busje . Het heeft een bijzonder goede hechting op het metaal en is verder ook zeer
    moeilijk brandbaar.
    Krijg ik nog grote problemen?

    • Moeilijk te zeggen zonder mijn kristallen bol 🙂 Als kokers vol gespoten zijn en de weg van condenswater geblokkeerd wordt dan ben je een gewaarschuwd mens in de zin dat je problemen kan voorkomen door condens te voorkomen en eventueel aanwezig condenswater, door goed te ventileren, kan laten verdampen. Gelukkig is het wel zo dat corrosie-bescherming door de meeste fabrikanten goed uitgevoerd wordt met minimaal een kataforese-laklaag. Het kan dus wel tegen een stootje. Plekken waar condenswatervijvertjes in contact staan met beplating kunnen problematisch worden. De hoofdregels zijn eigenlijk heel simpel. 1: Condenswater moet altijd weg kunnen lopen en 2: Water gaat waar het niet gaan kan. Ik hoop dat je zelf goed kan inschatten wat de situatie is. Succes!

  4. ik heb het artikel met interesse gelezen.
    wat vind jij van het idee om een camperbus aan de binnenzijde van de wanden te isoleren met PIR of XPS 20mm (dus vóór de spanten langs), 20mm direkt op de (geribbelde) vloer en 20mm direkt tegen het (geribbelde) dak. eea wordt afgewerkt met populieren multipleks.

    groet, péjé

    • Het belangrijkste punt is dat condensatie altijd ontstaat – ondanks alle voorzorgmaatregelen. Dus hoe je isoleert maakt in principe niet zoveel uit, als het vocht maar weg kan door de natuurlijke weg naar beneden en of via ventilatie. In een lege bus zie je de condensdruppels vaak goed boven en niet of nauwelijks op de vloer. Dus voor de vloer kun je wat minder kritisch zijn.
      Voor de vloer is XPS voor de hand liggend vanwege de drukbestendigheid. Populieren-multiplex: Interessant want het is zeer licht en licht bouwen levert geld op. XPS direct tegen het dak… Ik heb mijn twijfels – al is er door de ribbels wel wat ventilatie mogelijk. Is het een idee om het XPS tegen het multiplex te verlijmen aan de niet zichtzijde voor dak en zijwanden? Als je zegt “voor de spanten langs” en je bedoelt van buiten naar binnen: buitenbeplating – lucht – XPS – hout, dan ga ik met je mee. Ik noem ook even het bestaan van XPS als ondervloer, dan zijn er levermogelijkheden voor dunnere kwaliteiten. Misschien ook goed om uit te puzzelen: Hoe vochtbestendig is de verlijming van het hout? Succes met de bouw!

  5. Nog nooit zo een heldere en praktische uitleg gelezen hierover. Eindelijk begrijp ik het. Dank!

  6. Wiebe, dank voor jouw antwoord.
    er rijst (mede naar aanleiding van jouw antwoord én na het ‘strippen’ van de bus) nog een aantal vragen:
    -is een dampremmende laag noodzakelijk in vloer, wand en dak? (bijv dubbel gelamineerde noppenfolie);
    -hoe zijn eventueel in het zicht blijvende grote ‘spanten’ te isoleren (ook met noppenfolie?);
    -kunnen de holle deurruimten worden gevuld met isolatiedeken?

    gr. péjé

    • De binnenbeplating is een behoorlijke barrière, het voorkomt dat vochtige binnenlucht gaat condenseren tegen een koude buitenwand. Op de plekken waar binnenlucht in contact staat met de buitenkant – bijvoorbeeld tussen de achterdeuren: Accepteer het is mijn voorstel, want dat water loopt niet snel naar je interieur en daarnaast heb je bij goede ventilatie niet of nauwelijks condensatie. Daar waar je bij een huis echt voor dampdicht gaat om condensatie tegen organische materialen (hout) te voorkomen speelt dat niet bij een bus omdat de condensatievlakken (staal) niet rotgevoelig en nauwelijks roestgevoelig zijn.

      Vloer: Persoonlijk zou ik gaan voor een vloer die makkelijk in een paar delen te verwijderen is om schoon te maken en eventueel te drogen.

      Wat betreft de grote spanten: Daar zal je wel wat mee kunnen doen als het om isolatie gaat. Een koof die aan de binnenkant een dunne isolatielaag heeft? Ik ben best wel een fan van celrubberplaat maar in Nederland krijg ik dan altijd het idee dat iedereen mij wil bestelen. Bij onze oosterburen zie ik wel schappelijke prijzen.

      Holle deurruimten… Ik heb weleens kleddernat steenwol uit een plafond zien komen, als een volle spons. Mijn eigen bouwerij gaat een jaar vertraging oplopen omdat ze in Italië beperkt produceren, maar van binnen naar buiten zal dat waarschijnlijk worden: AlPPAl (DiBond, etc.), XPS, achterdeur. Makkelijk, simpel en snel. Populier in plaats van AlPPAl is dan ook een optie zolang je voldoende ventileert, een lakje, …

      Het is denk ik goed om ook te bedenken wat je wil. Ga je naar de noordpool? Hoe erg is het dat het 15 i.p.v. 20 graden binnen is? En dan zou je afstandelijk naar je verwarming kunnen kijken: Een verwarming levert energie die deels als afgekoelde lucht verdwijnt en deels verloren gaat op niet geïsoleerde vlakken. Dat is een evenwicht. En zolang de verwarming voldoende energie levert is het dus niet erg dat niet (goed) geïsoleerde delen bestaan. Dat maakt dat probleem makkelijk(er). Hoe mooi is dat?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *