Hoe je een camper-bus goed isoleert

Sommige filmpjes over het isoleren van campers laten zien hoe je het vooral niet moet doen. Er wordt heel wat structureel fout gedaan. Het punt is dat veel mensen in hun enthousiasme aan de gang gaan zonder echt goed te begrijpen wat de gevolgen van hun acties zijn. Vocht wordt opgesloten, PUR-spuitbussen worden leeg gespoten, de voorwaarde voor een desastreus roestproces is geschapen. Een goed moment om wat basale principes door te nemen. Iedereen die een camper-bus wil bouwen, of een wooncontainer, een onderzeeër, enzovoorts, zou dit moeten begrijpen.

Fouten zijn niet makkelijk te herstellen en kunnen je camper verwoesten. En fouten worden vaker gemaakt dan je zou denken, ook door “professionals”.

Disclaimer: Ik heb de waarheid niet in pacht maar probeer mijn verstand te gebruiken om mensen te helpen met het begrijpen van isolatieconcepten. Als je fouten vindt, aanvullingen hebt, laat het dan even weten.

Intermezzo: Wat je moet weten over het dauwpunt.

Lucht bevat waterdamp. Koude lucht kan minder goed vocht bevatten. Als de temperatuur daalt dan neemt de relatieve vochtigheid daardoor toe. Als de temperatuur verder daalt dan komt er een moment dat de relatieve luchtvochtigheid 100% is: De lucht is verzadigd en kan niet meer waterdamp bevatten. Daalt de temperatuur nog verder dan ontstaan waterdruppeltjes: Dauw.

Courtesy Weerplaza.nl

Het dauwpunt is dus de temperatuur van een mengsel lucht met vocht waarbij de luchtvochtigheid 100% is. Onder die temperatuur ontstaat dauw.

Je kunt makkelijk een conclusie trekken uit dit verhaal, denk aan een autokachel die buitenlucht verwarmt en naar binnen blaast: De hoeveelheid vocht in die lucht verandert niet. De temperatuur stijgt wel en dan neemt de relatieve luchtvochtigheid af. Het dauwpunt blijft echter constant.

Dat is dus de reden waarom de auto aan de binnenkant niet nat wordt door condensatie op ijskoude vlakken als ruiten en deuren als de kachel aangezet wordt – we laten inzittenden die vocht produceren voor het gemak buiten beschouwing.

Overigens doet een airconditioning min of meer hetzelfde, stel dat het dauwpunt buiten 10 graden is en de airco koelt tot 5 graden. In dat geval gaat het dauwpunt ook omlaag naar 5 graden en wordt condenswater door de airco afgevoerd. Je krijgt dan droge, drogende, lucht binnen met een dauwpunt van 5 graden.

Zet je mensen in een ruimte met beperkte ventilatie, dan gaat het dauwpunt snel omhoog. Mensen geven veel vocht af via adem en zweten.

Condensatie in een normale bestelwagen

Condensatie is geen probleem

Condensatie in een bestelbus is geen probleem, in je huis wel.

  • Materialen zijn redelijk bestand tegen vocht en kunnen niet rotten – schimmels, bacteriën.
  • Voldoende ventilatie verwijdert vocht, een laag dauwpunt helpt daarbij.

Hoe lost een autofabrikant condensatie op?

  • “Vijvertjes” waar water in kan blijven staan worden vermeden, alles loopt scheef af.
  • Condensatie wordt beperkt door condensvlakken af te dekken (autodeur).
    • Wel in cabine
    • Niet, of beperkt, in laadruimte
  • Kokers en deuren hebben openingen op laagste punten zodat water weg kan lopen.
  • De auto bevat een kachel of airco voor een lage relatieve vochtigheid.
  • Ventilatielucht kan makkelijk wegstromen: Voor erin, achter eruit.

Zelf doen: Box in box

Een doos in een doos, zo zou je je interieur kunnen zien.

  • Koudebruggen: de verbindingen tussen de dozen.
  • Ventilatie tussen de dozen niet, zo min mogelijk, belemmeren.
  • Isolatiebasis op de buitenkant van de binnendoos: Moeilijker maar beter voor ventilatie.

Isolatie van een bestelwagen

  • Primaire doelen
    • meer comfort
    • minder condensatie
  • 0% isolatie, 100%, of iets ertussen.

Isolatieconcepten

0 graden buiten
20 graden binnen, interieur
Buitenlaag carrosserie (links, zwart), binnenlaag dampdicht gebouwd (rechts, zwart), isolatie (groen).

I: Geen aanvullende isolatie, wel een isolerende luchtlaag, condensatie in interieur bij hoog dauwpunt. Veel warmte nodig voor comfort.

II: Isolatie 100% op binnenkant carrosserie, geen condensatie in interieur. Niet haalbaar zonder afwatering en ventilatie ongunstig te beïnvloeden, niet reëel.

III: Isolatie 100% op buitenkant binnenlaag, geen condensatie in interieur. Veel werk, wel reëel, de beste oplossing en vrijwel geen verandering aan het voertuig zelf.

IV: Isolatie 80% op binnenkant carrosserie met bijvoorbeeld zelfklevend cellenrubber, weinig condensatie in interieur. Niet ideaal, wel te doen. Let op afwatering en ventilatie van spanten die niet geïsoleerd mogen worden.

Materialen

Materiaalkeuze is lastig. Welk klimaat is de toepassing? Hoe belangrijk is de isolatie? Hoeveel gewicht ga je toevoegen, iedere kilogram extra kost je ook extra brandstof. Overweeg je spaanplaat en multiplex? Dat zijn zware materialen. Isolatiematerialen zijn echter licht.

Wat kost het aan extra brandstof?

Dit wordt gokken maar het geeft een grove indicatie…

Je lege bus van 2000 kg verbruikt 1:14 en je rijdt 15.000 km per jaar. Je stopt er een interieur in van 500 kg en je verbruik gaat naar 1: 12. Een liter diesel kost 1,40 euro. Je schrijft je interieur af in 5 jaar, 75.000 km.

Brandstofkosten leeg: 75000 / 14 * 1.4 = 7500 euro
Brandstofkosten met interieur: 75000 / 12 * 1.4 = 8750 euro
Brandstofkosten van 1 kg interieur: (8750 – 7500) / 500 = 2,50 euro per kg per 5 jaar

Met andere woorden: Licht bouwen betekent minder materiaalkosten maar ook een aardige besparing op brandstofkosten. Dus zet dat Ikea-keukentje uit je hoofd. Als je professionele bouwers werkbladen van 4 centimeter ziet plaatsen… OMG! En een ander punt is dat alles sneller slijt van extra kilo’s: remmen, koppeling, motor en bak, enzovoorts.

Bekledende, dragende materialen

Gebruik dragende materialen die vochtbestendig zijn. Bij bekledende materialen kan je jezelf afvragen of je op materiaaldikte kan besparen door de sterkte van spanten te benutten, een dunne gebogen plaat tegen een gekromd spant is aanzienlijk minder gevoelig voor trillingen dan een dikke vlakke plaat. Een vlakke dikke plaat is makkelijk te vervangen voor een dunne plaat waar verstijvingen opgeplakt worden, bijvoorbeeld aluminium profieltjes. Enkele voorbeelden van materialen:

  • Watervast plywood is voor de hand liggend, ~ 4 kg/m2 bij 6 mm dikte, denk ook eens aan:
  • PP (polypropeen, polypropyleen), goedkoop, licht en sterk maar lastig te lijmen. ~ 3.6 kg/m2 bij 4 mm dikte.
  • Al-PP-Al-sandwich (twee lagen aluminium met polypropeen ertussen, merknamen als “DiBond”). Voordeel hiervan is dat je zonder zetbank hoeken kan vouwen. Zaag daarvoor aan één zijde het aluminium weg. Een behoorlijk stijf materiaal, relatief licht en voor redelijke prijzen verkrijgbaar. 2 mm: 2.9 kg/m2, 3 mm: 3.8 kg/m2
  • Aluminium, dunwandig gebogen 1 mm: 2.7 kg/m2, vlakken 2mm: 5.4 kg/m2
  • Acceptatie van koudebruggen – of niet. Afhankelijk van ventilatie, dauwpunt. Hieronder is een PP-strip gebruikt, bijvoorbeeld 10mm dik. Je zou ook EPDM-strip(pen) kunnen gebruiken om metaal op metaal (warmtegeleiding) te voorkomen.

Vloer

De vloer heeft een aparte aanpak nodig:

  • Los (beperkt, “even eruit halen om schoon te maken”).
  • Isolatie, dragend, bijvoorbeeld PIR, XPS. Onder hout maar bijvoorbeeld onder aluminium plaat met een daarop een laag EPDM is ook mogelijk.
  • Ruimte tussen carrosserievloer en isolatie biedt wat ventilatie, controleer vloer regelmatig op vocht wat niet weg kan.

Isolatiematerialen

  • XPS, geëxtrudeerd polystyreen, niet te verwarren met geëxpandeerd polystyreen (wit piepschuim). Goed bestand tegen druk.
  • PIR, polyisocyanuraat, lijkt qua eigenschappen op XPS, isoleert wat beter maar is minder bestand tegen vocht. XPS is wat beter bestand tegen druk. PIR is goed bruikbaar maar XPS heeft meestal de voorkeur.
  • Op rol, bij voorkeur zelfklevend: Diverse soorten, bijvoorbeeld polyethyleen-schuim. Op plaatsen waar XPS niet mogelijk is of gewoon voor alles. Voordeel is gebruiksgemak, snijden en plakken. Nadeel is een wat lagere isolatiegraad en de hoge prijs.

Lijmen

  • SMP-lijmen zijn uiterst breed inzetbaar. Iets minder stevig dan PU-lijmen maar sterk genoeg en goedkoper. Voorbeelden: Polymax van Bison, maar die van Action is ook goed.
  • Contactlijmen op neopreenbasis, voor EPDM en stoffering op hout, aluminium, gelakt staal, …

Ventilatie

Als je geparkeerd staat, de kachelklep is dicht, waar komt dan de lucht vandaan die je via een dak- of zij-ventilator wil afvoeren? Precies, een beetje hier en daar. Mogelijk wil je ook een aanvoer maken. De normale afvoer van lucht, de cabine is een overdruksysteem, zit vaak onder de achterlichten, soms met een klep die voorkomt dat er lucht de andere kant op gaat.

Als je die afvoer als aanvoer wil gebruiken, tijdens stilstand, dan is dat een optie, controleer of er kleppen zijn. Alternatief zou je een aanvoer kunnen maken aan de zijkant, laag, links en rechts, met een labyrint om aanzuigen van water te voorkomen en ver weg van de uitlaat.

Als je vervolgens afsluitbare ventilatieroosters in de binnendoos aanbrengt, onder en boven, dan los je twee problemen op. De ruimte tussen de dozen droogt automatisch en je creëert comfort.

Ga je “wonen”, dat gaat het dauwpunt snel omhoog zonder ventilatie. Dus roosters eventueel dicht dan en verse lucht van buiten.

Tijdens ritten wil je mogelijk de ventilatieroosters van de binnendoos altijd open hebben om de lucht van de kachelventilator af te voeren en de ruimte tussen de dozen te drogen – gunstig dauwpunt.

Tot slot…

Dit artikel is bedoeld als aanzet om onnodige en desastreuze fouten te voorkomen. Duidelijk mag zijn dat het een totaal ander process is als het isoleren, bouwen, van een huis – iets wat je weleens hoort. Compleet is deze post natuurlijk niet. Dingen die niet aan bod zijn gekomen:

  • Uitzetting en krimp meenemen in het concept. Als het buiten -10 en binnen 20 graden is dan ontkom je er niet aan om de gevolgen van verschillende uitzettingscoëfficiënten van de materialen mee te nemen in je constructie. Denk aan meer dilataties, dikkere lijmnaden en of zwevende schroefverbindingen bijvoorbeeld – verbindingen die zijdelings beperkt kunnen bewegen. PP zet over een lengte van 3 m meer dan 1 cm uit t.o.v. staal bijvoorbeeld, aluminium slechts 1 mm.
  • Materialen die tegen elkaar zitten kunnen gaan kraken tijdens het rijden. Je kunt dit oplossen met dilataties of juist goede verbindingen met bijvoorbeeld lijm. Ook smeermiddelen zijn mogelijk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *