Slakken en vulkanen, een parabel over bestuur
Slakken en vulkanen, een parabel over bestuur
Dit stuk legt verdringingspolitiek uit.
Er was eens een boertje die ontdekte dat vulkanische grond vruchtbaarder was. Hij begon sla te telen. Die sla was lekkerder dan die van de andere boeren en hij verdiende er goed aan.
De slakken ontdekten dat ook. Eerst waren het er een paar. Daarna werden het er steeds meer. De boer kocht een zak zout. Op enig moment was het leggen van zout op slakken zijn dagtaak. Het werkte. De mensen konden nog vele jaren genieten van zijn lekkere sla.
Tot de vulkaan uitbarstte. Men heeft nooit meer iets vernomen van het boertje.
De boer deed niets doms. Integendeel: hij zag een kans, gebruikte vruchtbare grond, produceerde een beter product en hielp de gemeenschap. Ook de slakkenbestrijding was rationeel. Slakken zijn echt. Ze zijn zichtbaar. Ze vreten je oogst op. Wie geen zout strooit, gaat failliet. Door al die slakken vergat de boer het risico van een vulkaanuitbarsting.
De democratische parallel
Daar faalt een democratie ook vaak. Niet door kwade wil, maar door aandachtsvernauwing. Politiek wordt het beheer van wat zich elke dag aandient. Een incident, een rel, een trend, een ongeluk, een boze tweet, een onderwerp dat goed past in een debat van twee uur.
Dat is feitelijk incidentenpolitiek: reflexmatig reageren op het zichtbare. Het is aantrekkelijk, het is laaghangend fruit. Een maatregel. Een verbod. Een nieuwe handhavingslijn. Tot slot die daadkracht beklinken met een persmomentje.
Maar incidentenpolitiek is meestal niet het probleem zelf, het is het symptoom. Er zit iets veel belangrijkers onder: verdringingspolitiek. Het probleem met de slakken verdringt het grotere probleem - de vulkaan.
Onze maatschappij kent grote en moeilijke problemen. Denk aan zorg, veiligheid, armoede en huisvesting. Kenmerken van die grote problemen: ze vereisen visie, politiek lef en intensieve aandacht, langer dan 4 jaar. Dus met veel kleine dossiers de grote en moeilijke dossiers wegdrukken is aantrekkelijk en veilig. Dat is wat we iedere dag zien gebeuren. Het meetbare (bijvoorbeeld fat-bikes) verdringt het wezenlijke (bijvoorbeeld armoede).
Moeilijke dossiers met een lange doorlooptijd zijn politiek gezien riskant. Ze zijn complex. Ze kosten geld. Ze leveren pas laat resultaat op. En ze laten zich slecht samenvatten in een fragment van dertig seconden. Bij dergelijke dossiers gaat er altijd wel wat fout, waar gehakt wordt vallen altijd spaanders. Dat is niet omdat iemand nalatig is, het hoort gewoon bij zo'n proces. Is dat een probleem? Nee, fouten maken mag, leer van je fouten, kies een wat andere route en ga verder.
Wat dit van ons vraagt
De media leggen fouten meteen onder een vergrootglas. Politieke tegenstanders haken dankbaar aan. Burgers nemen die verontwaardiging over en zo ontstaat een cultuur waarin elk risico direct wordt afgestraft, een cultuur van vingertjeswijzen.
Dat maakt het aanpakken van moeilijke, langlopende dossiers onaantrekkelijk. Ze vragen uitleg, doorrekening en geduld. Soms ook de eerlijkheid om te zeggen: "Dit wordt eerst duurder, rommeliger of onhandiger voordat het beter wordt."
Zo is een democratie ontstaan die zich laat sturen door incidenten en er afhankelijk van is geworden. De agenda raakt gevuld met wat zichtbaar en bespreekbaar is - gevoed door media-aandacht, verontwaardiging, partijprofilering en de constante druk om vandaag iets te laten zien - terwijl het werkelijk belangrijke naar de achtergrond verdwijnt. Incidentenpolitiek is zo het middel geworden waardoor verdringingspolitiek kan functioneren.
De vraag is dus niet: "Waarom hebben ze het over slakken?" Natuurlijk hebben ze het over slakken. De vraag is: wie accepteert dat goed bestuur soms tijd, fouten en ongemak vergt?
Wat dit van ons vraagt is het vermogen om onderscheid te maken tussen een incident en een richting. Tussen een fout en nalatigheid. Tussen lawaai en noodzaak.
Wie dat onderscheid niet wil maken, krijgt bestuur dat veilig is, maar niet voorbereid. Wie het wel wil maken, helpt ruimte te creëren voor politiek die verder kijkt dan de volgende slak.