Over schreef, scherm en leesmotoriek
Als je veel leest, dan merk je het verschil op tussen lettertypes. Niet zozeer inhoudelijk, maar motorisch. De ogen bewegen anders. De aandacht glijdt soms weg, hapert, of juist niet. Dat verschil zit vooral in de leeslijn.
De klassieke vuistregel blijft bruikbaar. Serif voor lange teksten op papier en PDF, sans-serif voor koppen en schermen. Niet omdat serif "mooier" is, maar omdat schreefletters de horizontale leeslijn beter ondersteunen. Ze geven subtiele ankerpunten voor onze hersenen. Het oog hoeft minder te corrigeren.
LaTeX-documenten zijn daar een goed voorbeeld van. Klassieke fonts zoals Computer Modern en Latin Modern zijn geen expressieve fonts. Ze claimen geen aandacht. Juist daardoor hebben ze een serieuze uitstraling. Tot op de dag van vandaag worden ze intensief gebruikt voor wetenschappelijke documenten. Niet persoonlijk, niet als marketing, maar publiek en herkenbaar. Typografie is dan een logische discipline, niet een decor voor anders zijn.
MLMRoman (zoals MLMRoman9) laat zien dat dit geen nostalgie is. Het is in wezen een bugfix: iets meer gewicht, betere leesbaarheid, zonder het karakter te slopen. Voor handleidingen en technische tekst werkt dat uitstekend. Na verloop van tijd verdwijnt zelfs de "schoonheid". Wat overblijft is leesmotoriek: directe, moeiteloze decodering door de hersenen. Voor de ontvanger betekent het efficiënt lezen en voor de zender dat de informatie zo goed mogelijk aankomt.
Het is makkelijk te illustreren maar dan moet je wel bewust kijken. Hierna staan vier tekstfragmenten. Vergelijk de leeslijnen, kijk naar de denkbeeldige basislijn van de tekst. Je ziet meteen dat het klassieke MLMRoman9-font hier de winnaar is en dat DejaVu zeker niet slecht scoort. Als je goed kijkt naar het verschil tussen MLMRoman9 en DejaVu Serif dan zie je dat de regelafstand (h) in combinatie met een kleinere karakterhoogte (x) ook een rol speelt (h - x).
Dus het punt is dat een goed gekozen font automatisch infrastructuur voor goede communicatie oplevert.
Daarom zijn robuuste fonts met brede Unicode-ondersteuning vaak verstandiger dan unieke of modieuze lettertypes. DejaVu, MLMroman en vergelijkbare families ondersteunen wiskunde, symbolen en meertaligheid zonder problemen. Ze werken in Writer, PDF en HTML. Ze blijven heel bij kopiëren, zoeken of archiveren. En niet als laatste, licenties zijn vrij en dergelijke fonts zijn platformafhankelijk.
Unieke fonts doen het tegenovergestelde. Zeker, ze trekken aandacht. Maar ze missen tekens en verouderen snel. Ze zijn identiteit, geen gereedschap.
Voor doorlopende tekst of kennis-teksten geldt dus iets eenvoudigs: kies een font dat daadwerkelijk helpt bij het absorberen van geschreven informatie, niet tegenwerkt. Het is niet zozeer een esthetische keuze, maar een keuze op basis van verstand.
Download-links: MLModern op CTAN en DejaVu fonts op github.